Pasy w aikido – jakie są wymagania egzaminacyjne?

W przeciwieństwie do judo czy karate, aikido nie oferuje formy rywalizacji sportowej w postaci zawodów czy mistrzostw. Jedynym sposobem zweryfikowania postępów ucznia jest egzamin na kolejny stopień wtajemniczenia. Stopnie dzielą się na dwie kategorie: uczniowskie, określane japońskim terminem kyu, oraz mistrzowskie, nazywane dan. Numeracja kyu biegnie odwrotnie niż w większości systemów punktowych – im wyższy stopień zaawansowania, tym niższy numer, aż do osiągnięcia pierwszego kyu tuż przed progiem mistrzowskim. Stopnie dan liczone są już rosnąco, od pierwszego do najwyższego, jaki dana osoba zdoła osiągnąć w ciągu życia treningowego.

Przystąpienie do egzaminu nie jest formalnością, lecz potwierdzeniem realnie zdobytej wiedzy. W wielu organizacjach testy odbywają się jedynie kilka razy w roku, co ma zniechęcać do pościgu za kolejnymi stopniami kosztem techniki. Instruktor ocenia nie tylko poprawność wykonania rzutów i chwytów, lecz także regularność uczęszczania na zajęcia, zaangażowanie oraz postawę wobec partnerów treningowych. Ostateczna decyzja o dopuszczeniu do egzaminu oraz o jego wyniku należy wyłącznie do prowadzącego, a sam proces zdobywania kolejnych stopni bywa rozłożony na lata – szczególnie w przypadku stopni mistrzowskich, które wymagają nie tylko sprawności fizycznej, ale i dojrzałości w podejściu do sztuki walki.

System stopni w aikido opiera się na dwóch odrębnych poziomach: uczniowskim (kyu) i mistrzowskim (dan). Osoby bez stopnia mistrzowskiego określa się terminem mudansha, natomiast posiadacza dowolnego dan nazywa się yudansha. Numeracja kyu biegnie malejąco – im dalej zaawansowany uczeń, tym niższy numer stopnia, aż do momentu osiągnięcia progu pierwszego kyu. Stopnie dan liczone są odwrotnie, czyli rosnąco, poczynając od pierwszego (shodan – dosłownie pierwszy krok) aż po najwyższe, rzadko przyznawane stopnie honorowe.

Twórca tej sztuki walki posługiwał się pierwotnie tylko dwoma kolorami pasa: białym dla uczniów oraz czarnym dla posiadaczy stopni mistrzowskich. Taki układ do dziś obowiązuje w wielu tradycyjnych japońskich dojo. Problem pojawił się jednak w momencie, gdy dyscyplina dotarła do Europy – trudno było odróżnić początkującego od zaawansowanego ucznia, skoro obaj nosili identyczny biały pas. To właśnie z tego powodu w szkołach zachodnich zaczęto wprowadzać dodatkowe barwy.

Ścieżka od pierwszego treningu do czarnego pasa w tej japońskiej sztuce walki nie polega na jednorazowym skoku między kolorami. Uczeń, który dopiero zaczyna, najczęściej nie posiada żadnego pasa (tzw. mo kyu) i dopiero po pierwszym egzaminie otrzymuje biały pas najniższego kyu. Kolejne stopnie następują po sobie w ściśle określonej kolejności barw – od bieli, przez żółć, pomarańcz, zieleń i błękit, aż po brąz tuż przed progiem mistrzowskim. Dopiero zdobycie pierwszego dan wiąże się z otrzymaniem czarnego pasa, który towarzyszy sportowcowi już do końca jego drogi, niezależnie od tego, ile kolejnych stopni zdobędzie w przyszłości.

W wielu klubach droga między jednym kolorem a drugim nie jest jednym dużym skokiem – dzieli się ją na mniejsze etapy oznaczane belkami naszywanymi na pas. Taki układ pozwala uczniowi zobaczyć postęp jeszcze zanim podejdzie do pełnego egzaminu na kolejny kolor:

W miarę wzrostu stażu dzieci przechodzą przez kolejne kyu, z których każdy wiąże się zarówno z nowym kolorem pasa, jak i rozszerzonym zakresem technik:

System stopni dla dorosłych opiera się na połączeniu dwóch czynników: udokumentowanego czasu praktyki oraz opanowania konkretnego zestawu technik. W wielu organizacjach kolejne kyu przyznawane są dopiero po odbyciu określonej liczby dni treningowych – przykładowo przejście z szóstego na piąty kyu może wymagać około 40 dni praktyki, a każdy kolejny stopień wymaga ich coraz więcej, aż do progu pierwszego dan, gdzie liczba dni potrzebnych do dopuszczenia do egzaminu liczona jest już w setkach.

Pierwszy test dorosłego ucznia sprawdza przede wszystkim podstawy ruchu i bezpiecznego upadania, a nie zaawansowane rzuty. W jego skład wchodzi zwykle:

Rozpoczęcie przygody z tą japońską sztuką walki nie wymaga rozbudowanego wyposażenia. Na pierwsze zajęcia wystarczy wygodny strój sportowy, który bez problemów znajdziesz w sklepie Decathlon. Jednak wraz z postępem warto skompletować sprzęt dopasowany do tradycji aikido. Najważniejszym elementem jest kimono treningowe (keikogi), czyli luźny, bawełniany strój złożony ze spodni i bluzy wiązanej w pasie. Modele dostępne naszym sklepie, są uniwersalne i sprawdzają się również w innych sztukach walki opartych na chwytach.

Poza samym kimonem przydatna okazuje się para sandałów treningowych (zori), które pozwalają utrzymać czystość maty podczas przechodzenia między szatnią a salą ćwiczeń. Co jeszcze przyda się tym, których przygoda z aikido będzie trwała dłużej niż kilka zajęć?