Sanda: sztuka walki z Chin. Poznaj sanshou, techniki chińskiego boksu, uderzeń i kopnięć, rzutów i obaleń w sparingu. Rozwijaj się w wolnej walce.
Sanda, zwana też sanshou, to jedna z najbardziej wszechstronnych chińskich sztuk walki, łącząca ciosy, kopnięcia i rzuty w jedno. Sprawdź, czym różni się sanda od kung-fu, na czym polega jej trening i jaki sprzęt jest potrzebny na start.
Sanda (z chińskiego wolna walka), znana również jako sanshou, to nowożytna, pełnokontaktowa dyscyplina sportowa. Sanda wywodzi się z tradycyjnych chińskich sztuk walki, ale nie jest odrębnym stylem kung-fu – to sposób sportowego uprawiania wushu. Dzieli się ono na dwie konkurencje: taolu, czyli układy formalne, oraz sanda, czyli realny pojedynek w ringu.
Sport ten określa się też jako boks chiński, co nie oznacza jednak, że sanda ogranicza się do ciosów jak klasyczny boks. Wyróżnikiem jest połączenie technik bokserskich z kopnięciami oraz technikami rzutów i obaleń, przejętymi z systemów walki uprawianych w Chinach.
W przeciwieństwie do pojedynczych stylów kung-fu, skupionych na formach i długotrwałej nauce pozycji, sanda od razu stawia na praktyczne starcie i weryfikację umiejętności w walce. Dzięki takiemu połączeniu sanda bywa też porównywana do muay thai. Obie dyscypliny są kontaktowe i wykorzystują szeroki wachlarz uderzeń i kopnięć, jednak to właśnie rozbudowane techniki rzutów czynią sandę osobnym, rozpoznawalnym systemem walki wręcz.
Korzenie sandy sięgają pojedynków toczonych na podwyższonych platformach leitai, wokół których wbijano zaostrzone pale. Walka nie miała żadnych ograniczeń, a wygrywał ten, kto przeżył lub zepchnął rywala poza krawędź. Próby usystematyzowania tradycyjnych sztuk walki w ramach rywalizacji sportowej podjęto już w 1928 roku, gdy powołano Centralny Instytut Guoshu. Pierwszy ogólnokrajowy turniej pełnokontaktowy przerwano z powodu licznych kontuzji i zgonów, ponieważ walczono bez żadnego regulaminu.
Po przejęciu władzy w Chinach przez komunistów sztuki walki na około dekadę zakazano, a kolejny zakaz nastąpił w czasie rewolucji kulturalnej. W tym okresie tradycyjne zawody kontynuowano na Tajwanie – bez podziału na kategorie wagowe i bez elementów ochronnych. Dopiero lata 80. XX wieku przyniosły zmiany, wymuszone dużą urazowością tej formy rywalizacji.
Po rewolucji kulturalnej powołano Chiński Narodowy Komitet Sportu, który opracował zasady punktowania i rozgrywania walk. Pierwszy oficjalny regulamin sandy powstał w 1982 roku podczas konferencji w Pekinie. Kolejnym krokiem było utworzenie w 1990 roku Międzynarodowej Federacji Wushu, a rok później pierwsze mistrzostwa świata w Wushu z konkurencją sandy.
Zachodnie kluby sportowe początkowo wystawiały zawodników wywodzących się z kickboxingu czy boksu tajskiego, jednak nie dorównywali oni azjatyckim rywalom. Wybitnym przedstawicielem zawodowej sandy jest Bao Ligao, nazywany Zabójcą Muay Thai, a obok niego wyróżnia się również Liu Hailong.
Walki sandy odbywają się na kwadratowej macie o wymiarach około 8x8 metrów, ułożonej na podwyższeniu i pozbawionej lin ograniczających pole starcia, w przeciwieństwie do klasycznego ringu bokserskiego. Najwyżej punktowanym działaniem jest wypchnięcie lub wyrzucenie rywala poza matę, a zaraz za nim obalenie przeciwnika na podłoże za pomocą klinczu, podcięcia lub rzutu. Trzecim elementem punktacji jest celne kopnięcie w głowę lub klatkę piersiową. Regulamin zabrania ataków w tył głowy, szyję i krocze, a także technik prowadzących do skręcenia stawu w łokciu lub kolanie.
Na pojedynek składają się trzy dwuminutowe rundy z minutową przerwą, a o zwycięstwie decyduje sukces w dwóch z nich. Zawodnicy startują w jednej z dwóch kategorii wiekowych oraz jednej z jedenastu kategorii wagowych.
W porównaniu z kickboxingiem sanda wyróżnia się rozbudowanym zestawem technik rzutów, nieobecnych w tamtej formule. Od boksu tajskiego różni ją ograniczenie ciosów kolanami i łokciem, przy jednoczesnym rozbudowaniu rzutów i obaleń. W zestawieniu z MMA sanda pozostaje dyscypliną stójkową, ponieważ po obaleniu walkę przerywa się, więc nie ma tu miejsca na dźwignię czy przechwyt w parterze. Klasyczny boks ogranicza się do ciosów pięścią, sanda dodaje kopnięcia i techniki zapaśnicze, co czyni ją bardziej widowiskowym systemem walki.
Arsenał technik sandy, stosowanych głównie w stójce, dzieli się na trzy podstawowe grupy, czerpiące z tradycyjnych systemów walki uprawianych w Chinach: uderzenia rękami, kopnięcia oraz rzuty. Wśród ciosów wyróżnia się techniki proste, służące do dystansowania i punktowania, ciosy sierpowe zadawane z zamachnięciem z boku oraz uderzenia podbródkowe wyprowadzane z dołu, przydatne w zwarciu. W niektórych regulaminach dopuszczalne są też uderzenia łokciem, zwłaszcza w klinczu, co dodatkowo poszerza wachlarz technik bokserskich wykorzystywanych w tej dyscyplinie.
Kopnięcia są równie istotne jak praca rąk i obejmują uderzenia proste (frontalne), boczne wykorzystujące krawędź stopy, okrężne angażujące ruch bioder oraz hakowe, służące do wytrącenia przeciwnika z równowagi. Ważnym elementem jest też umiejętność przechwytywania nogi kopiącego rywala, co często prowadzi do próby obalenia.
Rzuty i obalenia wywodzą się głównie z tradycyjnych chińskich zapasów i stanowią jeden z najbardziej charakterystycznych elementów sandy. Do najczęstszych technik należą wspomniany przechwyt nogi kopiącego przeciwnika, rzuty przez biodro lub plecy oraz podcięcie zaburzające równowagę rywala.
Skuteczne wykonanie rzutu jest wysoko punktowane, dlatego zawodnicy nieustannie dążą do sprowadzenia przeciwnika na matę za pomocą klinczu i podcięć. Kluczem do sukcesu pozostaje płynne łączenie uderzeń i kopnięć z technikami zapaśniczymi w spójne kombinacje, przy jednoczesnym zachowaniu solidnej obrony.
Sanda pozostaje żywą i rozwijającą się dyscypliną sportową, największą popularnością ciesząc się w swojej ojczyźnie, gdzie jest wspierana przez państwo i krajową federację. Międzynarodowa Federacja Wushu wciąż regularnie organizuje zawody rangi kontynentalnej i światowej, w których konkurencja sandy odgrywa istotną rolę. Dyscyplina ma też ugruntowaną pozycję w wielu krajach azjatyckich, takich jak Wietnam, Iran czy Filipiny, a także w Europie Wschodniej, zwłaszcza w Rosji.
Nad Wisłą boks chiński wciąż pozostaje dyscypliną rozwijającą się i mniej rozpoznawalną niż kickboxing, klasyczny boks czy MMA. Działa jednak Polski Związek Wushu, skupiający kluby dążące do zbudowania bazy szkoleniowej i reprezentacyjnej na potrzeby zawodów międzynarodowych. Sekcje oferujące trening sandy funkcjonują w wielu miastach, a część zawodników odnosi sukcesy na arenie międzynarodowej.
Współcześnie funkcjonują dwa podejścia do szkolenia. W klubach wywodzących się z kick-boxingu czy boksu tajskiego sanda jest po prostu kolejną formułą walki w ringu, trenowaną od podstaw z myślą o starciach na macie, z wykorzystaniem worka treningowego i rękawic. W tradycyjnych szkołach kung-fu trening sandy pełni funkcję uzupełniającą – pozwala lepiej zrozumieć techniki przekazywane w formach i stanowi formę sparingu, przygotowującą adeptów do realnej walki oraz samoobrony.
Współczesna platforma leitai w dużej mierze odpowiada za bezpieczeństwo zawodników, choć sama w sobie nie eliminuje ryzyka – jej krawędzie wciąż pozostają otwarte, bez lin ograniczających pole walki. Dlatego podłoże wokół podwyższenia musi być wyłożone materacami, które amortyzują upadek zawodników wyrzucanych poza matę podczas najwyżej punktowanej akcji. To właśnie połączenie podwyższonej konstrukcji z odpowiednim zabezpieczeniem otoczenia pozwala zachować widowiskowy charakter walki bez powrotu do dawnej brutalności pojedynków na leitai.
Realne bezpieczeństwo podczas walki zapewnia przede wszystkim regulamin, który nakazuje przerwanie starcia zaraz po sprowadzeniu przeciwnika do parteru. Zawodnik leżący nie może być wówczas atakowany. Dodatkowym zabezpieczeniem jest podział na kategorie wiekowe i wagowe, ograniczający starcia między zawodnikami o zbliżonych możliwościach fizycznych.
W treningu bezpieczeństwo zależy w dużej mierze od dyscypliny i szacunku do partnera. Sparingi prowadzi się stopniowo, od lekkich zadań technicznych po intensywniejsze wymiany, co pozwala kontrolować ryzyko kontuzji. Warto pamiętać, że trening sportowy sandy i realna samoobrona to dwie różne rzeczy – ta druga wymaga dodatkowo oceny situations i umiejętności unikania konfliktu, a nie tylko znajomości technik.
Podczas walki zawodnicy sandy korzystają z kompletu ochraniaczy, który pozwala im walczyć w formule pełnokontaktowej. Podstawowy zestaw to kask chroniący głowę, rękawice bokserskie, suspensorium osłaniające krocze, nagolenniki oraz osłona zębów. W wielu regulaminach wymagany jest też pancerz – dodatkowy ochraniacz na korpus, który zmniejsza ryzyko urazów przy silnych trafieniach w klatkę piersiową. W formule amatorskiej obowiązuje właśnie taki pełny zestaw, natomiast zawodowcy walczą w skromniejszym wyposażeniu.
Poza wyposażeniem ochronnym trening sandy wymaga też sprzętu do doskonalenia techniki. Podstawę stanowią:
Zanim wejdziesz na matę na pierwszym treningu sandy, warto skompletować podstawowy sprzęt. W ofercie Decathlon znajdziesz rękawice bokserskie i sparingowe, ochraniacze na zęby, głowę i piszczele, a także worki treningowe do ćwiczenia uderzeń i kopnięć w domowym zaciszu. To wyposażenie pozwoli Ci bezpiecznie rozpocząć naukę tej widowiskowej sztuki walki.
Podsumowując, sanda to pełnokontaktowa dyscyplina sportowa wywodząca się z chińskich tradycji walki, łącząca ciosy, kopnięcia i rzuty. Nazywana jest też boksem chińskim lub sanshou. Choć wywodzi się z brutalnych pojedynków na platformie leitai, dziś funkcjonuje w oparciu o regulamin, kategorie wagowe i pełne wyposażenie ochronne. Trenowana jest zarówno wyczynowo, jak i rekreacyjnie, również w Polsce, gdzie zyskuje coraz większą popularność wśród adeptów sztuk walki i samoobrony.
