Kendo, czyli droga miecza. Historia japońskiej szermierki

Kendo, zwane też drogą miecza, to sportowa odmiana japońskiej szermierki, w której walczy się przy użyciu bambusowego miecza treningowego zwanego shinai. Nazwa powstała z połączenia dwóch znaków: ken – miecz, oraz do – droga. Kendo należy do grupy japońskich sztuk walki określanych wspólnym mianem budō, obok aikido, judo czy karate.

Podczas walki zawodnicy zakładają zbroję ochronną, osłaniającą miejsca dozwolone do ataku, oraz posługują się mieczem wykonanym z bambusowych listewek. Dzięki bezpiecznej konstrukcji sprzętu kendo można uprawiać niezależnie od wieku czy poziomu sprawności – trenują je zarówno kilkuletnie dzieci, jak i osoby starsze.

Kendo wywodzi się bezpośrednio z kenjutsu – bojowej szermierki, którą posługiwali się japońscy samurajowie. W odróżnieniu od swojego poprzednika, kendo nie ma już charakteru bojowego: ostre miecze zastąpiono bezpiecznymi replikami, co pozwoliło toczyć pełnokontaktowe pojedynki bez ryzyka poważnych obrażeń. Ta zmiana umożliwiła przekształcenie dawnej sztuki wojennej w dyscyplinę sportową, praktykowaną dziś na całym świecie.

W XVII wieku japońska szermierka zaczęła zmieniać charakter i z czustko bojowej sztuki przekształcała się stopniowo w formę treningu para-sportowego. Do ćwiczeń wprowadzono wtedy bezpieczne ochraniacze oraz miecz treningowy wykonany najpierw z drewna, a z czasem z bambusa, co pozwalało zadawać pełne cięcia bez ryzyka poważnych obrażeń. Przełomowym momentem dla dawnej szermierki wojowników była Restauracja Meiji w 1868 roku. Podczas tej rewolucji zniesiono klasę bushi, a cesarski edykt zakazał cywilom noszenia mieczy. Kendo straciło swój bojowy charakter i zaczęto traktować je jako narzędzie wychowania oraz nauki samodyscypliny. Zaczęli je ćwiczyć japońscy policjanci, a z czasem trafiło również do szkół.

Po II wojnie światowej, w czasie amerykańskiej okupacji Japonii, tradycyjne japońskie sztuki walki zostały zakazane – upatrywano w nich źródła narodowego szowinizmu. Kendo powróciło do szkół dopiero w 1952 roku, początkowo w zmienionej formie znanej jako shinai kyogi, do której z czasem przywrócono tradycyjne elementy. W kolejnych dekadach dyscyplina zaczęła rozprzestrzeniać się poza Japonię – w latach 50. i 60. XX wieku japońscy emigranci spopularyzowali ją w Brazylii, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, a w latach 60. dotarła również do Europy (Wielka Brytania, Niemcy, Francja). W 1969 utworzono Europejską Federację Kendo (EKF), rok później powstała Międzynarodowa Federacja Kendo (IKF), a do Polski dzięki japońskiemu studentowi Takao Mizushimie kendo trafiło w 1973 roku.

Obecnie kendo uprawia na świecie około 7 mln ludzi. Co trzy lata rozgrywane są mistrzostwa świata, a w pozostałych latach – mistrzostwa Europy. W Polsce ćwiczy je około 500 zawodników (kendoka), zrzeszonych w 23 klubach (dojo) należących do Polskiego Związku Kendo.

Poprawność ataku ocenia zawsze zespół trzech sędziów pola walki (shinpan), według koncepcji ki-ken-tai-ichi, czyli jedności ducha, miecza i ciała. Zgodnie z nią skuteczne cięcie musi spełniać kilka warunków jednocześnie:

Walki turniejowe rozgrywane są najczęściej w systemie sanbon-shobu – zwycięża zawodnik, który jako pierwszy zdobędzie dwa punkty. Na walkę przewidziano pięć minut, choć przy szybkim tempie starcia może się ona zakończyć znacznie wcześniej. W przypadku remisu (hikiwake), jeśli regulamin przewiduje dogrywkę (encho), walka kończy się w momencie zdobycia pierwszego punktu; w szczególnych przypadkach wynik może zostać rozstrzygnięty decyzją sędziów (hantei-gachi). Pole walki ma kształt kwadratu lub prostokąta o boku 9-11 metrów, a w kendo nie stosuje się podziału na kategorie wagowe – zawodnicy mogą być natomiast dzieleni według wieku, płci lub posiadanego stopnia.

Trening kendo nie ma górnej ani dolnej granicy wieku – w Japonii zaczynają ćwiczyć już jako czterolatkowie, a osoby powyżej dziewięćdziesiątego roku życia wciąż pozostają aktywne, posiadając przy tym wysokie stopnie mistrzowskie. To sprawia, że kendo bywa określane jako sztuka walki na całe życie, bo można ją uprawiać niezależnie od etapu, w jakim się zaczyna. Najsilniejsi zawodnicy to zwykle osoby, które rozpoczęły rygorystyczny trening w dzieciństwie i kontynuowały go przez szkołę podstawową, średnią oraz studia, często zdobywając mistrzostwo już jako policjanci lub nauczyciele – zawody, w których kendo jest szczególnie popularne.

Fundamentem każdych zajęć jest reiho, czyli etykieta przenikająca cały trening. Uczy ona szacunku wobec przeciwnika, nauczyciela oraz miejsca ćwiczeń, a duch fair play pozostaje priorytetem nawet podczas zawodów.

Do amatorskich treningów wystarczy zwykły strój sportowy oraz dwa podstawowe narzędzia treningowe: shinai, czyli miecz treningowy wykonany z czterech bambusowych listewek spiętych skórzanym oplotem oraz bokken (bokuto) – drewniana replika katany, wykonywana najczęściej z czerwonego dębu północnoamerykańskiego lub azjatyckiego. Bokken pierwotnie zastępował ostrą katanę w bezpiecznym treningu, a shinai powstał później jako jeszcze bezpieczniejsza alternatywa, umożliwiająca pełnokontaktowe wykonywanie cięć bez ryzyka kontuzji.

W miarę postępów zawodnik dokupuje kolejne elementy wyposażenia. Tradycyjny strój obejmuje keikogi (bluzę treningową) oraz hakamę – szerokie spodnie noszone niegdyś głównie przez mężczyzn, dziś również przez kobiety, stosowaną także w innych japońskich sztukach walki, jak aikido.

Gdy zawodnik staje się bardziej zaawansowany, konieczna staje się pełna zbroja ochronna, zwana bōgu lub kendogu. Składa się ona z czterech elementów:

Na pierwszy trening kendo nie potrzeba specjalistycznej zbroi ani żadnego zaawansowanego sprzętu – najlepiej po prostu zacząć, sprawdzić dyscyplinę w praktyce i dopiero przy kolejnych inwestować w następne elementy wyposażenia. Na start wystarczy luźny, niekrępujący ruchów strój sportowy, na przykład dresowe spodnie i zwykła koszulka. Treningi odbywają się boso, więc nie trzeba martwić się o specjalne obuwie sportowe. Dobrze jest mieć ze sobą klapki lub japonki, aby móc poruszać się po sali treningowej.

W ofercie Decathlon dostępny jest kij Jo Bushido – drewniana replika broni wykorzystywanej w wielu japońskich sztukach walki i symbol dawnej tradycji wojowników. Model sprawdza się zarówno w treningu form (kata), jak i w ćwiczeniach samoobrony.

Jeśli oprócz kendo chcesz spróbować swoich sił w innych sztukach walki, warto kupić również odzież treningową dopasowaną do różnych dyscyplin, dostępną w ofercie Decathlon. To dobra opcja dla osób, które dopiero zaczynają przygodę ze sztukami walki i chcą przetestować kilka kierunków, zanim zdecydują się na jeden z nich.

Kendo to japońska sztuka walki mieczem wywodząca się z bojowej szermierki samurajów, która z czasem przekształciła się w bezpieczną, sportową dyscyplinę opartą na jasnych zasadach punktacji i pracy nad charakterem. Trening można rozpoczynać w każdym wieku, stopniowo kompletując sprzęt – od podstawowego po pełną zbroję. To dyscyplina łącząca wartość sportową z tradycją, dostępna także dla amatorów bez konieczności sprowadzania wyposażenia z Japonii.