Historia narciarstwa w Polsce i na świecie

Wskazanie konkretnego twórcy nart jest niemożliwe z bardzo prostego powodu. Wynalazek ten nie jest dziełem jednego geniusza, a skutkiem działań całych pokoleń ludzi, którzy próbowali sobie radzić z surową zimą. Według wiedzy archeologów pierwsze akcesoria przypominające narty powstały w okolicach jeziora Bajkał i gór Ałtaj w Azji Środkowej. To właśnie tam około 9 tysięcy lat temu miejscowi mieszkańcy zaczęli szukać sposobu na poruszanie się w śniegu, bez zapadania się w nim po kolana.

Pierwotna wersja nart była czymś pomiędzy butem a deską, co zaczęto wykorzystywać jako środek transportu. Z czasem patent ten trafił do Europy za sprawą Lapończyków, którzy zaczęli dostosowywać go do swoich potrzeb. Dowodem na to są rysunki naskalne sprzed kilku tysięcy lat, które przedstawiają ludzi w „narciarskich pozycjach”, czyli z kolanami ugiętymi tak, jakby właśnie zjeżdżali z górki.

Najstarsze narty, które zachowały się do dzisiejszych czasów pochodzą z miejscowości Hotting w Szwecji. Liczą one sobie około 4,5 tysiąca lat. Ich konstrukcja pokazuje, że ówcześni mieszkańcy północnych rejonów Europy doskonale wiedzieli, jak wykorzystywać je do ułatwiania sobie życia w śnieżnej rzeczywistości. Początkowo narty służyły jedynie myśliwym i podróżnikom jako środek transportu. Jeszcze przez długi czas nie miały one nic wspólnego ze sportem.

Na pierwsze w historii narty przeznaczone stricte do celów sportowych trzeba było poczekać aż do XIX wieku. Powstały one we Włoszech w 1867 roku. Wykonano je oczywiście z drewna, czyli materiału, który jeszcze przez długie dekady stanowił podstawę narciarskich konstrukcji. Był to jednak moment historyczny. Od tamtej pory narty przestały być tylko środkiem transportu, a stały się głównym elementem wielu zimowych dyscyplin sportu.

Przez tysiące lat narty służyły ludziom jedynie jako środek transportu. Z czasem człowiek odkrył jednak, że pokonywanie długich dystansów na „deskach” lub zjeżdżanie z górki może być nie tylko praktyczne, ale też dawać dużo frajdy. W drugiej połowie XIX wieku narciarstwo zaczęło nabierać sportowego charakteru. Ludzie zaczęli eksperymentować z różnym wykorzystaniem nart, a także rywalizować ze sobą. Efektem było powstanie kilku nowych dyscyplin sportowych.

Pierwszym śmiałkiem, który wpadł na pomysł, aby rekreacyjnie zjechać na nartach z góry, był szwajcarski pastor Johann Josef Imseng. Jego wykonany w 1849 roku zjazd przeszedł do historii jako pokaz wysokich umiejętności narciarskich oraz duży akt odwagi. Około 1860 roku w położonej nieopodal miejscowości Sils Maria powstała pierwsza na świecie wytwórnia nart. Ten ruch zapoczątkował ogromny wzrost popularności rekreacyjnych zjazdów narciarskich.

Pod koniec XIX wieku swoją działalność rozpoczął Austriak Mathias Zdarsky, który dzisiaj uznawany jest za ojca narciarstwa alpejskiego. To właśnie on opracował pierwsze techniki zjazdowe i udoskonalił wiązania, aby pozwalały lepiej kontrolować narty. Przełom XIX i XX wieku to prawdziwy rozwój tej dyscypliny:

• 1893 – powstanie pierwszego klubu narciarskiego w Glarus,
  
• 1900 – pierwsze oficjalne zawody w Bière,
  
• 1922 – pierwszy w historii slalom z rozstawionymi tyczkami,
  
• 1931 – pierwsze w historii mistrzostwa świata w Mürren.

Narciarstwo w Polsce oczywiście nie pojawiło się z dnia na dzień. Jego stopniowy rozwój związany był z fascynacją górami i z rosnącą popularnością turystyki w Tatrach i Karpatach Wschodnich. Początkowo, podobnie jak w innych rejonach świata, narty służyły jako środek transportu. W pewnym momencie jednak również i Polacy odkryli, ile przyjemności może dawać jazda na dwóch kawałkach drewna. Jak wyglądała historia narciarstwa klasycznego i zjazdowego w Polsce?

Za pioniera polskiego narciarstwa uważa się żyjącego pod koniec XIX wieku Stanisława Barabasza. O jeździe na nartach usłyszał on od jednego zesłańca z Syberii i postanowił sam spróbować tego sportu. W 1888 roku Barabasz zbudował własne narty, których użył podczas polowania w okolicach Jasła. Barabasz szybko zaczął startować w zawodach narciarskich, a swoją działalność ukierunkował na „zarażanie” swoją pasją innych.

Innym pionierem narciarstwa na ziemiach polskich był Józef Schnaider: leśnik i etnograf działający w Karpatach Wschodnich. To on z grupą znajomych leśników zorganizował pierwsze wyprawy narciarskie na Chomiak i Howerlę. Schneider stworzył również pierwszy w Polsce podręcznik narciarstwa zatytułowany „Na nartach skandynawskich”. Jego działalność stworzyła pierwszy fundament pod rozwój narciarstwa w kraju nad Wisłą.

Początek XX wieku to czas prawdziwego rozkwitu turystyki górskiej w Polsce. W tym okresie wytyczano nowe szlaki, budowano schroniska, a coraz więcej osób odkrywało magię zimowych wędrówek po polskich górach. W takich okolicznościach rozwój narciarstwa nastąpił samoistnie. Turyści coraz częściej korzystali z nart, pokonując różne trasy zimą. Z czasem wokół tej pasji zaczęły tworzyć się pierwsze organizacje, które nie tylko popularyzowały narciarstwo, ale też nadawały mu zorganizowaną formę sportu. Wśród nich warto wymienić między innymi:

• Towarzystwo Tatrzańskie (1874),
  
• Karpackie Towarzystwo Narciarzy (1907),
  
• Sekcja Sportów Zimowych przy Akademickim Związku Sportowym (1909),
  
• Tatrzańskie Towarzystwo Narciarzy (1910),
  
• Polski Związek Narciarski (1919).

Na początku polskie organizacje narciarskie skupiały się głównie na szkoleniach i turystyce. Szybko jednak wśród narciarzy pojawiła się chęć rywalizacji. Za moment narodzin zawodów narciarskich w Polsce uznaje się sezon 1907/1908. To właśnie w tamtych latach zorganizowano pierwsze oficjalne zawody w Sławsku. W programie znalazły się takie dyscypliny jak:

• biegi płaskie,
  
• zjazdy,
  
• slalomy,
  
• sprinty,
  
• konkurencje na dystansie pół oraz jednej mili.
  

II wojna światowa na chwilę wyhamowała rozwój narciarstwa w Polsce, ale tuż po niej podjęto działania, aby przywrócić mu dawny blask. W 1945 roku w Krakowie zwołano spotkanie, na którym reaktywowano Polski Związek Narciarski (PZN). Był to moment, który ponownie zainicjował intensywny rozwój zarówno rekreacyjnego, jak i sportowego narciarstwa w kraju nad Wisłą.

Po zakończeniu konfliktu światowego ruszyła budowa nowych wyciągów oraz postępowała popularyzacja jazdy na nartach wśród społeczeństwa. Polscy sportowcy zaczęli również odnosić sukcesy na arenie międzynarodowej. Wśród największych gwiazd sportów zimowych tamtych lat warto wymienić:

• Stanisława Marusarza,
  
• Wojciecha Fortunę,
  
• Józefa Łuszczka,
  
• Piotra Fijasa
  
• siostry Dorotę i Małgorzatę Tlałkę

Od pierwszych nart do pełnoprawnego rozwoju dyscyplin narciarskich minęło tysiące lat. Dopiero w XIX wieku odbyły się pierwsze międzynarodowe zawody w narciarstwie. Za ojczyznę jazdy na nartach uznaje się Skandynawię, która do dzisiaj przoduje w sportach zimowych. Obecnie w każdym kraju można znaleźć mnóstwo ośrodków narciarskich, gdzie można uprawiać sporty zimowe. Większość z nich ma swoją reprezentację na igrzyskach olimpijskich, które podziwiamy co cztery lata. Czy z czasem powstaną nowe?